OFF-ROAD

Off-Road 4X4 araçlar ile doğada, zor koşullarda yol almaktır.

Off-Road sporu ise, çeşitli engellerle zorlaştırılmış ağır parkurlarda, 4X4 araçlar kullanılarak, bu engelleri en kısa zamanda aşmak için mücadele etmektir.

Off-Road sporu ile ilgilenen insanlar, doğa içinde bulunmaktan keyif alan, macera ile iç içe yaşamayı seven, takım ruhu ile bir araya gelen bir insan gurubudur.

Off-Road,
Hem çetin şartlarda zor engeller ile kıyasıya mücadele içeren zorlu bir motor sporu olarak,

Hem de, neşeli kamplar ve gezilerle,

Çok farklı ilgi alanlarına hitap eder.





SPOR OLARAK OFF-ROAD

Off-Road,
Derin su geçişleri, çamur ve bataklık parkurlar, kaya tırmanışları, dik rampa ve inişler gibi,

Normal araçlarca aşılaması olanaksız engelleri geçmeye yönelik yarışları ile,

Zevkli seyir olanakları sağlayan bir spordur.

Seyirci ve basın açısından bakıldığında,
Tüm yarışan araçları aynı anda görme olanağı sağlayan etapları,

Ve bazı engellerde yoldan çıkmalarına ya da devrilmelerine karşın,

Elbirliği ile yarışa devam ettirilen araçların ilginç görüntüleri ile,

Seyredenlere heyecanlı anlar yaşatır.

MOTORSPORLARI VE OFF-ROAD

Motor sporlarının geçmişi, motorlu araçların yollarda dolaşmaya başladığı günlere dek dayanır. Kendi aracının gücü ve pilot olarak yetenekleri ile diğer kullanıcılara meydan okumak, yarışçı ruhu taşıyan insanların her zaman ilgisini çekmiştir.

Off-Road ise bambaşka bir motor sporudur. Teknik açıdan tamamen farklı bir araç, pilot açısından ise tamamen farklı bir deneyim gerektirir. Yarışçıların nehirlerin, göletlerin içinden geçmesi; kayalık yamaçlarda araç sürmesi; kütüklerden yapılmış köprüleri kullanarak uçurumları aşması; dik bataklık tepeleri tırmanması beklenir.

Off-Road yarışlarında sonucu belirleyen faktör ralli ya da pist yarışlarında olduğu gibi ekibin hızı değil engelleri aşma becerisidir. Pilotlar araçlarının kapasitelerini bilip, limitleri zorlarlar. Yarışlarda takla atan ya da devrilen araçlar, sık karşılaşılan olağan görüntülerdir. Bu durumlarda devrilen araç elbirliği ile düzeltilir, kırılan camlar temizlenir ve yarış devam eder.

İsterseniz önce 4x4 ya da off-road araçları hakkında biraz bilgi verelim. 4x4 dediğimizde, dört tekerlekten birden çekişi olan ve bünyesinde iki ayrı şanzıman ve diferansiyel sistemi barındıran araçları kastediyoruz. Off-road kelimesini ise, 4x4'lerin yardımı ile normal şanzıman ve diferansiyel sistemine sahip araçlarca ulaşılması olanaksız olan yol-dışı parkurlarda araç sürmek anlamında kullanıyoruz.

Ancak kelime anlamının dışında off-road bizim için, maceradan ve doğa ile iç içe bulunmaktan keyif alan farklı bir yaşam tarzını ve hayata farklı bir bakış açısını temsil eder. Çünkü başka hiç bir araç bir 4x4 kadar insan yaşamını etkileme potansiyeline sahip değildir. Bu araçlar, kullanıcılara hem standart sürüş keyfinden farklı bir deney ve tecrübe sunarlar hem de kişilerin kamp, dağcılık, balık tutma, parapant, fotoğraf gibi doğada gerçekleştirilecek sporları yapmasını kolaylaştırırlar.

OFF-ROAD GİYSİLERİ

Kış gelmeden ekipmanını hazırlayacak arkadaşlar için genel olarak giysi işindeki tecrübemizi aktarmak istiyorum. Burada bahsettiklerim yalnızca kış koşulları için doğrudur. Kışın soğukta yaptığımız gezilere katılanlar giysinin önemini çok iyi bilirler. Giysiniz ne kadar hafif, terletmeyen, su geçirmeyen ve iklim kontrollü ise o kadar eğlenceli olur geziniz.
Kaliteli giysiler iyi bakıldığında yıllarca hizmet eder. Giysi alırken outdoor malzemeleri satan uzmanlaşmış dükkanları tercih ediniz. Piyasada büyük marketlerde veya amatörlerin alışveriş ettiği dükkanlarda satılan giysiler genellikle şehirde kullanım amaçlıdır, paranız boşa gider.

Ayakkabı :
Ayağınıza kesinlikle su geçirmeyen ve terletmeyen bir bot giyiniz. Goreteks veya Sympatex astarlı trekking botları genellikle işimizi görüyor. Bu botlar ayağı burkulmalardan da koruyor. Derin su ve çamura karşı boğaz kısmı yüksek olanları tercih ediniz. Kalın çorap giyeceğinizi düşünerek ayağınızı sıkmayacak numarayı seçiniz. Lastik çizmeler terlettiği ve terleme de ayağı üşüteceği için soğukta giyilmesi yanlıştır. Üşüyen ayaklar geziyi cehenneme çevirebilir.
Son dönemlerde tercih ettiğimiz bir yol da su geçirmez çoraplar. Bu çoraplar sudan korumakla beraber ayakkabının önemini azaltmıyor çünkü doğada hareket ederken burkulma gibi sakatlanmalardan korumuyor.
Ayakkabı alırken Vibram tabanı tercih ediniz. Dayanıklı ve ergonomiktir. Dağcılıkta kullanılan pahalı seçeneklere gerek yoktur.

Çorap :
Tercihimiz polar çoraptır. 2 çift taşımakta yarar var. Islanınca değiştirebileceğiniz gibi 2 kat da giyilebilir. Polar ıslandığında da sıcak tutar.
Polar dışında kolay kuruyan trekking çorapları veya yün çorap uygundur. PAMUKLU ÇORAP KESİNLİKLE YANLIŞTIR. Pamuk nemi içerde tutar ve zor kurur.
Tozluk :
Ayakkabı ile pantalonun birleştiği yeri kapatan tozluklar çok kullanışlı bir aksesuardır. Karda ve çamurda sizi korurlar. Kolay giyilebilen ve sert olmayan sağlam malzemeleri seçin. Tercihimiz Cordura kumaştan yapılmış ve goreteks astarlılarıdır.

Pantalon :
Yine tercih goreteks olmalı. Su geçirmeyen, terletmeyen bu kumaş konforunuzu artırır. Pantalonun içine soğuğa karşı polar iç donu giyilebilir. Bu yoksa yine yün çamaşırlar (uzun bacaklı) iyi bir alternatiftir. Pamuk çamaşırlar yine kullanışsızdır.

Kazak (üst iç ve ara giysi)
İç çamaşırı olarak ter tutmayan, çabuk kuruyan malzemeden yapılmış bir kat ve üzerine giyilecek polar kazak çok rahat ve konforlu bir giysidir. Prensip olarak birden çok ince katman giymek doğrudur çünkü hava şartlarına göre giyinmeyi mümkün kılar. Benim tercihim Polar 200 ve polar 300 olarak 2 kat taşımaktır. Gezilerde -20 dereceye kadar rahat ettim. Polar giysiye alternatif yün kazaktır. %100 yün giysiler bayağı bir verimlidir ancak ağırdır. Yine pamuklu giysilerden kaçınmak gerekir.
Üst giysi alırken dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:
Polar giysiler tercihen Polartec marka kumaştan yapılmış olmalıdır. Piyasada polar diye satılan sahte malzeme çoktur.
Giysinin eteği ve kolları büzülebilir olmalıdır.
Boynunuzu koruyacak şekilde yakası olmalıdır.
Fermuar kısmının üzerini kapatacak bir binisi olmalıdır.

Mont
Sizi ıslanmaktan koruyacak katman için tercihiniz yine goretex veya sympatex astarlı malzemeler olmalıdır. Rahat hareket edebileceğiniz şekilde dikilmiş, kapşonlu montları tercih ediniz. Profesyonel trekking montları çok iyi bir tercihtir.
Panço türü yağmurluklar kısa süreli kullanımda iş görmekle beraber sağa sola takılmaları ve terletmeleri nedeniyle tavsiye etmediğimiz bir giysidir.
Dikkat edilecek husular:
Mont alırken özellikle fermuar ve dikiş yerlerinin yalıtımına dikkat ediniz.
Montu denerken kapşonunu giyip kafanızı sağa sola çeviriniz. Genellikle kapşon kafanızla beraber dönmez ve kafanızı çevirdiğinizde kapşonun içine bakarsınız.
Montların eteklerinin, kol uçlarının ve kapşonunun büzülebilir olmasına dikkat ediniz.

Şapka-Boyunluk
Polar bir bereniz, yoksa yün bir bereniz olsun mutlaka. Isı kaybı kafada çoktur. "Ayağını sıcak tut başını serin" sözü tamamen yanlıştır.
Boynunuzu soğuktan korumak için de yine polar bir boyunluk yararlıdır.

Çanta
Yukarıda sayılan giysileri taşımak için en büyük yardımcınız da Rafting yapanların kullandığı su geçirmez bir çantadır. Büyük bir çantada eşyasını kaybedenler daha küçük hacimli birkaç çanta edinebilir ama mutlaka edinilmesi gereken bir techizattır. Hem kolayca yıkanıp çamurdan arıtılabilir hem de kupkuru giysileriniz olur.
Bu çantayı alırken Cordura kumaştan yapılanlarını tercih ederseniz daha uzun süre sorunsuz kullanırsınız.

OFF-ROAD
SÜRÜŞ TEKNİKLERİ
ARAÇ KULLANIRKEN BİLİNMESİ GEREKENLER

Oturuş:
Off-road'a başlamadan önce mutlaka durun ve oturum şeklinizi uygun hale getirmek için zaman harcamaktan kaçınmayın.

Mümkün mertebe yüksek oturumu tercih edin. Off-road'da koltuğa gömülerek gitmenin pek bir yararı olmadığı tecrübe ile sabittir. Arazide yol alırken mümkün olduğunca kaputun üstünden bakmak ve önünüzde ne olduğunu görmeye çalışmak önemlidir.

Gözünüzün gördüğü her yönü mutlaka kollayın. Sadece sol tarafa bakarsanız sağdan gelecek sürprizler hoşunuza gitmeyebilir.

Sürüş sırasında, dikkat edilmesi gereken bir husus emniyet kemerlerinizin daima bağlı kalmasıdır. Ani ve hesap edemediğiniz durumlarda süspansiyon sistemi sizi tavana doğru fırlatabilir. Genellikle boyun zedelenmelerine neden olan bu olaydan korunmak için en kesin yol emniyet kemerinin bağlı olmasıdır.

Direksiyon Tutuşu:
Off-road yaparken bir kayaya veya görmediğiniz bir kütüğe lastiğinizin çarpması halinde darbeyi direkt olarak direksiyonda hissedersiniz. Bazen kırılmayla sonuçlanan başparmak yaralanmalarından kaçınmak için başparmaklarınızı direksiyon simidine paralel tutmaya kendinizi alıştırınız.

Genellikle iki elinizle direksiyonu sağlam ancak sıkmadan tutmaya özen gösteriniz. Bazı durumlarda tek elinizi kullanarak daha kolay ve etkin manevralar yapılabildiğini göreceksiniz. Hangi elinizi daha etkin kullanacağınız alışkanlıklarınıza ve kişisel kullanım tercihinize kalmıştır.


ARAÇ KULLANIRKEN BİLİNMESİ GEREKENLER II
Gaz, Fren ve Debriyaj

Arazide sürüş prensipleri genel olarak, düz yolda araç sürme prensipleri ile aynıdır. En önemli fark aracın ağırlık dağılımını kullanmada ortaya çıkar. Düz yolda aracın ağırlık dağılımı ani değişiklikler göstermez. Buna karşılık arazide bozuk yol koşulları sebebi ile, aracın ağırlık dağılımı sürekli olarak değişkenlik gösterecektir. Sürekli olarak sabit bir seviyede gaza basarak arazide yol almak olanaksızdır ve hoş olmayan neticeler doğurur. Yapılması gereken sürekli değişen koşullara bağlı olarak, gaz pedalı üzerine de farklı basınçlar uygulamaktır. Otomatik şanzımanlı araçlarda sadece gaz pedalının kontrolü için çaba harcanırken düz vitesli araçlarda gaz ve debriyaj pedalları bir arada kumanda edilecektir.

2 High / 4 High ve 4 Low Konumlar
Terimler kısmında daha önce orta diferansiyeli görmüştük, şimdi de arazi şanzımanı üzerinde 2H, 4H, 4L durumlarını açıklıyoruz . İsterseniz, arazi şanzımanı kolu üzerindeki bu işaretleri veya konumları hangi durumlarda kullanmamız gerektiğini inceleyelim.

2H konumu: Bu konumda aracınız normal bir iki çeker binek araç şeklinde hareket eder. Motor çekişi sadece bir şanzımana iletilir. Sürtünmeler azaltıldığı için normal şehir içi ve şehirlerarası düz yollarda yakıttan tasarruf edeceğiniz bir konumdur.

4H konumu: Bu konumda araç 4 çeker pozisyonundadır. Şanzıman yapısına göre çekiş gücü ön ve arka diferansiyellere değişik oranlarda aktarılır. Kaygan yağmurlu, karlı ve yer yer çamurlu zeminlerde tercih edilir.

4L konumu: Bu konum tamamen zor zemin koşullarında ve daha kontrollü bir sürüş gerektiğinde ve motorun tork kuvvetinin tekerleklerde en fazla ihtiyaç duyulduğu yerlerde kullanılır. Dik çıkışlar, kayalık ve yavaş gidilmesi gereken yerler, dik inişler ve motorun kompresyon freninden istifade edilmesi gereken yerlerde tercih edilir.

ARAÇ

Defransiyel Kilitleri (diff-locks): Bazı zor koşullarda aracımızın hareket kabiliyetini artırmak için ön veya arka defransiyel üzerindeki tekerlekleri beraberce (defransiyel etkisi olmadan) döndürmemiz gerekir. Bu beraber döndürme işini yapan düzeneklere defransiyel kilidi denir. Defransiyel kilitleri çalışma prensiplerine göre çeşitlere ayrılırlar. Aracın arazi kabiliyetini çok etkileyen bu konuyu ilerde detaylı inceleyeceğiz.
Zeminden Yükseklik (Graund Clearance) : Aracın yere en yakın noktasının yerden uzaklığıdır. Bir aracın engel aşma kabiliyetinde önemli yer tutsa da ilerde göreceğimiz bir çok özellik bu kabiliyette etken olacaktır.

Yaklaşma Açısı : Aracın ön tekerleklerinin yere bastığı nokta ile aracın en ön noktasını birleştiren doğrunun yerle olan açısıdır.

Uzaklaşma Açısı : Aracın arka tekerleklerinin aracın en arka noktasını birleştiren doğrunun yere olan açısıdır. Yaklaşma ve uzaklaşma açıları aracın Off-Road kabiliyetini etkileyen faktörlerden ikisidir. Bu açıların artırılması aracın arazi performansını artırır.

Karın Açısı : Aracın tepe üzerinden veya setten geçme yeteneğini gösteren açıdır.
Ön ve arka tekerleklerin yere temas ettikleri nokatalardan aracın alt ortasına giden doğruların oluşturduğu açıya denir.
Bu açıda aracın yüksekliği ve tekerlekler arası ölçüsü (wheelbase) önemli rol oynar.
Kısaca araç ne kadar kısa ve yüksekse karın açısı o kadar iyidir.

İki Dingil Açıklığı (Wheelbase): Aracın ön ve arka defransiyellerinin eksenlerinin uzaklığıdır.

Tırmanma Açısı : Zemin ve şartların en iyi olduğu şekilde aracın çıkabileceği maksimum eğimi anlatan bir fabrika verisidir. Normal şartlarda anlamak ve ölçmek çok zordur.

Süspansiyon Mesafesi (Wheel Travelling): İyi bir Off-Road aracını diğerlerinden ayıran en önemli özelliklerden birisidir. Aracın herhangi bir tekerleğinin en fazla sarkabildiği nokta ile en fazla kapandığı nokta arasındaki uzaklıktır. Unutulmamalıdır ki bu mesafe arttıkça arazi kabiliyetimiz artar. Buna karşılık yol konforu ve sıkıntımız da artar.

Motor Freni (Compression Brake): Off-Road sürüş tekniklerinde çok önem taşır.
Özellikle kaygan ve dik zeminlerde aracın bloke olarak kontrolden çıkmasını önlemek için fren sistemini kullanmadan, motorun kompresyonu ile yavaşlamayı ifade eder. Sürüş tekniklerinde bu konu ayrıntılı incelenecektir.

Traksiyon (traction) : Aracın lastikler vasıtasıyla motor gücünü yere iletmesi ve bu şekilde zeminde tutunması.

Arazi Şanzumanı : Arazi aracını binek araçlardan ayıran ve arazi şartlarında yol alabilmemizi sağlayan en önemli özelliklerden biri normal şanzumanın yanı sıra bulunan transfer kutusu (transfer case) denilen dişli sistemidir. Araç içinde vites kolunun yanındaki küçük kol veya kollar arazi şanzumanını harekete geçirir. Şanzumandan aldığı hareketi ön ve arka diferansiyellere dağıtarak iletir.

Arazi şanzumanları araç marka ve tiplerine göre bazı farklılıklar gösterir.
Bunlar şanzumana akuple edilmiş veya ayrı bir ünite olabilirler. Arazi şanzumanlarında iki oran vardır. Bu oranlar yüksek (High) ve düşük (Low) hızlar arazi vites kolu üzerinde (L) ve (H) harfleri ile ifade edilirler. Bu sayede örneğin 5 ileri vitesli bir şanzumandan hareket alan arazi şanzumanımız 5 High (yol için) ve 5 Low (arazi için)
bize 10 değişik hız temin eder.

Arazi şanzumanlarını araç tiplerine göre ayıran bir diğer özellik de değişik 2 ve 4 çeker sistemlerini sağlıyor olmasıdır. Bazı arazi şanzumanlarında 2 ve 4 çeker seçenekleri bulunurken (ör: Suzuki Samurai) bazıları sürekli 4 çeker olup arazi şartlarında orta defransiyeli kilitleyerek görev yaparlar (ör: Lada Niva)

Orta Defransiyel ve Kilidi : Daimi 4 çeker araçlarda normal yol şartlarında şanzumandan gelen hareketi ön ve arka defransiyellere kasıntı yapmadan dağıtmak için gerekli olan 3. bir defransiyeldir.

Orta defransiyel de kaygan zeminde ve arazi koşullarında traksiyon problemi yaratacağından bir kilit sistemi ile hareketi ön ve arka difransiyellere eşit olarak (1/1) dağıtmaktadır.